|
Köyümüzün kuruluş yılı tam olarak bilinmemekle beraber tarihi eserlerden
köyümüzün asıl kuruluşu bilinmemekle beraber bir ara bir Rum köyü olduğu
Rumlardan sonra Ermenilerin yerleşip belli bir dönem yaşadığı ve daha sonraki
dönemlerde de Türk muhacirlerin yerleşmesiyle bir Türk köyü haline geldiğini
bilmekteyiz. Şu an halkımız tarafından kullanılan yeni ismi Kirazlı eski ismi
ise Mitens olarak bilinmektedir. Fakat yaptığım araştırmalar köyümüzün
Osmanlı dönemindeki isminin Metensi olduğunu ortaya çıkarmıştır. Metensi
isminin MS 1200'lü yıllarda Vatikan'da piskoposluk yapan Metensi'den
geldiğini tahmin etmekteyim.
Bu araştırmada bulduğum belgenin orjinal metni şöyle:
1-İspir kazasının Kırık nahiyesinin Hontos, Dicherek, Künbedherk, Çirasor ve
Vizkarsor, Banider ve Küskor köylerinin Nurgah nahiyesine rabtı. 2-Nurgah
nahiyesi Neşnud, Metensi , Semherk-i Ulya, Dişasor
ve Karsor karyelerinin merkeze rabtı.
Tarih:30/Ca/1331(Hicri) Dosya No:144/-2 Gömlek No:21 Fon Kodu: DH.İD.. Osmanlı
Arşivi Kayıtlarından alınmıştır.
Köyümüzün hemen yanı başındaki tarihi maden kaynakları ne yazıktır ki hala
işletilemiyor. Oysa bizlerden yüzyıllar önce bu madenler işletiliyor ve o
zamanki devletlerin büyük bir gelir kaynağını oluşturuyordu. İspir ile
alakalı aşağıda verdiğim bilgide bunun en güzel örneklerindendir.
"Procopius’un verdiği
bilgilere göre, Tzanika üzerindeki mücadelenin bir nedeni bu topraklarda ve
sınırlarında, özellikle İspir’de bulunan değerli madenlerdi. Örneğin Bizans ve
Sasani Ermenistanları’nı ayıran sınırda yeralan altın madeninin bulunduğu Pharangium
Kalesi (Adontz’a göre antik Suspiritis, Sper, modern İspir’dir) ile Bolum
Kalesi (Adontz’a göre Pasinler’deki modern Hasan Kale’dir) iki ülke
arasındaki çatışma konularıydı. Pharangium (İspir) adlı kale, Sasani
Ermenistan’ı ile Tzaniler’in sınırı idi. 530/532-540 yılları arasında
Sasaniler’in kontrolünde bulunan buradaki altın madenlerini Sasani hükümdarı
Kavad’ın izniyle Symeon (Simon) adında bir yerli işletiyordu ve çıkarılan
madeni Sasani kralına götürüyordu. 530 yılındaki bir Bizans-Sasani savaşı
sırasında altın madenlerini işleten Pharangium kalesinin sahibi Symeon bu
madenlerin gelirini Sasaniler’e vermeyi redederek Bizans’a yanaşır, ama altını
onlara da vermez. Adı geçe kale zor bir coğrafyada bulunduğu için ne Sasaniler
ne de Bizans ona karşı etkili bir eylem koyabilirler. Sonunda Bizans imparatoru
Justinian (527-65) ile pazarlık yapan Symeon, bazı ‘Ermeni’ köyleri
karşılığında altın madeninin bulunduğu Phrangium kalesini Bizans’a teslim eder.
Aynı sıralarda Sasani Ermenistanı’nda ve Erzurum sınırında yeralan Bolum Kalesi
(Bol Kalesi?)’ni elinde tutan Isaac adlı biri de Bizans’la ilişkiye girerek
Erzurum (Theodosiopolis) kentinin hemen sınırındaki bu kaleyi Bizanslılar’a
devreder. Isaac’ın Sasani Ermenistanı’nda yaşayan ve bir süre önce Bizans
generalleri Sittas ve Belisarus’a karşı savaşta Sasani ordularına kumanda etmiş
olan Narses ve Aratius adlarındaki iki büyük kardeşi de onunla eş-zamanlı bir
girişimle Bizans’la anlaşır ve Ermenistan’ın Bizans parçasına sığınırlar. (Bk.
Procopius, a.g.e., I. kitap, s. 125-141).
Böylece
Sasani ve Bizans Ermenistanları’nı ayıran sınırda, ama sınırın Sasaniler
tarafında bulunan iki stratejik kale M.S. 530 yılındaki savaş sırasında
Bizans’ın eline geçerler. Ama 531 yılı sonunda yapılan barışla Justinian bu
kalelerin ikisini de Lazica’daki kalelere karşılık olarak Sasaniler’e iade
eder. Bu iade işinden hemen sonra Bizans’ın Symeon’a verdiği köylerin eski
sahipleri olan ve Perozes (Peroz) adlı birinin oğulları oldukları söylenen iki
kardeş Symeon’u öldürüp Sasaniler’e sığınırlar (532). Bunu Bizans
generali Sittas’ın öldürülmesi de dahil bir sıra başka olaylar izler.
Bizans-‘Ermeni’ ilişkileri gerginleşir ve Bizans parçasının Ermeniler’i
530’ların sonlarında Sasaniler’e yanaşırlar. Aslında burada sözkonusu olan
Mamakanlar (Tzaniler) ve Partlar’dır, yani Dersimliler’dir. Ama diğerleri gibi
Procopius da onlardan ‘Ermeni’ olarak sözetmektedir. Ermeniler’in
Sasani kralı Chosroes (Kisra Anuşirvan)’e gönderdikleri söylenen Bassaces
başkanlığında bir heyette yeralanların çoğunluğu görüşme sırasında adı geçen
Sasani kralına kendilerini Arsakid (Part) olarak tanıtır, yani Part
krallarıyla ilişkili olduklarını ve Arsaces’in soyundan geldiklerini
bildirirler: “Bizim atalarımızdan son kral Arsaces idi. Kendi tahtını O’nun
ailesinden sayılmak ve vergilerden muaf tutulmak koşuluyla gönüllü olarak Roma
imparatoru Theodosius’a bıraktı” derler ve Bizans’ın kendi komşuları
olan Tzaniler’in bağımsızlığına son verip onlara nasıl boyun
eğdirdiklerini de anlatarak şikayette bulunur, onu Bizans’la savaşa ikna etmeye
çalışırlar. Nitekim 539/540 yılında barışı bozan Sasaniler Bizans topraklarına
girerler (Procopius, a.g.e., I. kitap, s. 203-209; II. kitap, s.
271-285).
Adontz,
yukarıda Procopius’un bahsini ettiği Symeon’un bir Ermeni olduğunu, Isaac’ın
ise Kamsarakan Evi’nden prens İsaac Kamsarakan olduğunu söylemektedir.
Kamsarakanlar ise, Ermenistan’daki Aştiane, Arşakuni, Ropsian
(Rufa), Suren Pahlav (Gregoridler), Abel, Dziunakan, Gabelian
ve Havenuni evlerinin yanısıra gerçekte Ermeni değil fakat Arsakid
(Pehlevi, Part) orijinlidirler. Adontz’a göre, 539 yılında Ermeni
delegasyonunun başında Sasani hükümdarı Chosroes I ile görüşen Bassaces ise
Elişe’de 450-51 isyanına katıldığı söylenen ve bir Roma vasalı olduğu sanılan
Mamakanlar’dan Vasak Mamikonyan veya 539 yılının Vasak’ı olabilir (Bk. Adontz,
a.g.e., s. 22-23). Bassaces adı Ermenice’de Vasak’tır.
Toumanoff’un
verdiği bilgilerle birleştirildiğinde Sasani kralıyla görüşenlerin soyundan
geldiklerini söyledikleri Arsaces’in Roma Ermenistanı’nın son kralı olan
Arsaces III (M.S. 387-390) olduğu ortaya çıkmaktadır. Bu kral öldükten sonradır
ki, Batı Ermenistan krallığı son bulur ve artık Roma valileri tarafından
yönetilmeye başlanır.
Köyümüzde şu an yaşayan ailelerin
isimleri şunlardır:
SEYYİDOĞULLARI
YAKUBGİLLER
OSMANGİLLER
MİLLİOĞULLARI
YAHYAGİLLER
MOLLAOĞULLARI
BAYRAKTARLAR
ÇALIKGİLLER
KADIGİLLER
OVACIKLIGİLLER
İBOGİLLER
MANDUGİLLER
KORGİLLER
Köyümüzde yaşayan ailelerin Soyadı Kanunu'ndan sonraki soyisimleri şunlardır:
ALTAŞ
CEYLAN
KILIÇ
KAYA
MİLLİ
ARSLAN
AKBULUT
AYDIN
KELEŞ
|